Portret rodzinny Jana III,  Henri Gascar, 2 poł. XVII w. ,  Kraków, Państwowe Zbiory Sztuki na Wawelu
« Powrót
Epitafium Zygmunta Piwnickiego, nieokreślony malarz polski, 1613, Muzeum Narodowe w Warszawie
Polski strój zmarłego czternastolatka jest zbliżony do ubioru dorosłego mężczyzny, choć skromniejszy i bardziej kusy. Składa się on z obcisłych spodni, żupana i ferezji.
Ferezję z krótkimi rękawami noszą na portretach Krzysztof Wesołowski, Gabriel Amor Tarnowski i Dymitr Korybut Wiśniowiecki.
Bardzo krótki, osłaniający jedynie biodra żupan uszyty jest prawdopodobnie ze srebrzystoszarego adamaszku o nieczytelnym wzorze – mogła to być jeszcze tkanina szesnastowieczna, zważywszy na to, że ubiory dziecięce przerabiano też z odzieży po osobach dorosłych (przykładowe wzory to: link; link; link).
Z adamaszku uszyty był grobowy żupan Gabriela Amora Tarnowskiego (zm. 1628) ze zbiorów Zamku Królewskiego na Wawelu. Dzięki profilowemu ujęciu sportretowanego chłopca widzimy charakterystyczny krój kołnierza żupana – z tyłu wysokiego, a po bokach i z przodu znacznie zwężonego. Wąskie rękawy, które mogły być zapinane w nadgarstkach na haftki lub guziki i pętelki, wykończone są tzw. „psim uchem”, czyli zachodzącą na wierzch dłoni wypustką w formie języka – w tym wypadku odwiniętą do góry (w ten sposób wykończone są m.in. rękawy żupana z kolekcji Antoniego Strzałeckiego ze zbiorów Muzeum Narodowego w Warszawie.
>
Żupan zapinany jest od pasa w górę prawdopodobnie na drobne guziki pasmanteryjne i pętelki (najczęściej wykonane z naszytego na prawej pole nieprzecinanego sznureczka). Jedwabne żupany były zwykle w całości z lnianego płótna, ewentualnie bawełny o splocie płóciennym lub białego taniego sukna. Dolny brzeg i odchylające się krawędzie pół podszywano jedwabną taftą.
Żupan przepasany jest bardzo wąskim czerwonym materiałowym, być może wełnianym, pasem o podwiniętych końcach.
Oszczędnie krojona, nieco dłuższa od ubioru spodniego, poszerzana klinami bocznymi ferezja z krótkimi rękawami była zapewne uszyta z czerwonego sukna. Mogła być podszyta jedwabną (np. adamaszkową podszewką, jaka zachowała się od ubioru grobowego Gabriela Amora Tarnowskiego). Jej brzegi obszyte są cienkim sznureczkiem z wplecioną złotą nicią. Z tego samego sznureczka wykonane są też pętelki od zapięcia, które powinno sięgać od pasa w górę, choć w tym wypadku zdaje się zaczynać nieco wyżej, co może świadczyć o tym, że ubiór został uszyty, gdy chłopiec był młodszy. Złociste guzy do ferezji również mogły być wykonane z metalowego sznureczka na drewnianej foremce.
Dzięki krótkiemu żupanowi na portrecie dobrze widoczne są obcisłe, czarne „husarskie” spodnie, typowe dla ówczesnego stroju polskiego. Ich wykrój został zamieszczony w księdze krawieckiej Poznania, zawierającej wykroje z 1628 roku: link. Dopełnienie stroju stanowią żółte safianowe buty bez cholewki na niewielki obcasie, wzorowane na obuwiu węgierskim i tureckim. Obuwie o podobnym fasonie widzimy m.in. na portrecie króla Stefana Batorego z 1583 autorstwa Marcina Kobera z kościoła Misjonarzy w Krakowie.
© Muzeum Pałacu Króla Jana III w Wilanowie 2015. Wszelkie prawa zastrzeżone.