Portret rodzinny Jana III,  Henri Gascar, 2 poł. XVII w. ,  Kraków, Państwowe Zbiory Sztuki na Wawelu
« Powrót
Portret królewicza Władysława Zygmunta, malarz austriacki [?], ok. 1605, Zamek Królewski w Warszawie
Dziesięcioletni królewicz Władysław (1595-1648) ubrany jest w strój dorosłego mężczyzny zgodny z dominującą wówczas w Europie modą hiszpańską. Składa się on z bufiastych spodni do kolan (pludry) oraz kaftana z baskinką (kabat/wams), zarzuconego na ramiona krótkiego kolistego płaszcza-peleryny oraz czarnego, haftowanego złotą nicią kapelusza z wysoką główką, który został odłożony na stolik. Tego typu kompletny ubiór z 1611, należący do elektora Saksonii Jana Jerzego I Wettyna zachował się w zbiorach drezdeńskich ( nr inw. i.0008, zob. http://pfannenmann.de/figurinen_referenzen.html) W Muzeum Warszawy przechowywany jest analogiczny kompletny ubiór grobowy Adama Parzniewskiego (zm. 1614 r.).
Kabat, pludry, podwiązki i podszewka płaszcza wykonane zostały ze srebrzystego jedwabiu zdobionego motywem umieszczonych naprzemiennie na neutralnym tle naturalistycznie potraktowanych bukietów kwiatowych i ptaków siedzących na gałązkach (próbka włoskiej tkaniny jedwabnej o zbliżonym wzorze przechowywana jest w zbiorach Victoria & Albert Muzeum, http://collections.vam.ac.uk/item/O264206/dress-fabric/#). Spodnie i kabat zapewne podszyte są gładkim jedwabiem lub lnianym płótnem (zob. ubiór ze zbiorów Victoria & Albert Museum, http://collections.vam.ac.uk/item/O110590/doublet-and-breeches-unknown/ lub Germanisches Nationalmuseum w Norymberdze, http://objektkatalog.gnm.de/objekt/T1635).
Obcisły górą kaftan został wykończony dość szeroką, jednolicie krojoną baskiną (choć dominowały baskiny z trapezowatych tasek, zdarzały się również przecinane jedynie z przodu i z tyłu, jak we wczesno-siedemnastowiecznym kaftanie bez rękawów z Metropolitan Museum of Arts, http://www.metmuseum.org/art/collection/search/81555).
Wąskie rękawy haftowane są złotą nicią w porzeczne dekoracyjne pasy (ten typ zdobienia rękawów zarówno kobiecych, jak i męskich strojów był bardzo popularny w 2. poł. XVI i na początku XVII wieku – zob. Peter Paul Rubens, Portret markizy Brigidy Spinola-Doria, 1606 z National Gallery of Art., http://www.nga.gov/content/ngaweb/Collection/art-object-page.46159.html); na ramionach uzupełniają je dość szerokie wypustki. Pod krezą skryty jest wysoki kołnierzyk-stójka. Kabat obszyty jest wzdłuż brzegów i zapięcia wąskim złotym galonem i zapinany na drobne kuliste pasmanteryjne guziki ze złotego sznureczka – takie same guziczki zdobią brzegi spodni i wypustki na ramionach (widzimy je m.in. przy ubiorach elektora saskiego Jana Jerzego I ze zbiorów Rüstkammer w Dreźnie, nr. Inw.  i.0010, i.0021, http://pfannenmann.de/figurinen_referenzen.html). Najprawdopodobniej wzdłuż szwu mocującego baskinę po wewnętrznej stronie kabata doszyta jest płócienna listewka służąca mocowaniu spodni; mogła mieć dziurki do ich dosznurowywania, bądź też haftki, którym odpowiadały haczyki na pasku spodni (m.in. spodnie ze zbiorów Livrustkammaren w Sztokholmie, http://emuseumplus.lsh.se/eMuseumPlus?service=ExternalInterface&module=collection&objectId=55547&viewType=detailView).
Bufiaste spodnie sięgające tuż za kolano, wszyte w wąski pasek, mogą mieć rozporek zapinany na drobne guziki (zob. spodnie ze zbiorów Victoria & Albert Museum w Londynie, http://collections.vam.ac.uk/item/O356786/doublet-and-breeches-unknown/). Zdarzały się jednak też rozporki bez guzików (m.in. spodnie króla szwedzkiego Gustawa Adolfa ze zbiorów Livrustkammaren w Sztokholmie, http://emuseumplus.lsh.se/eMuseumPlus?service=ExternalInterface&module=collection&objectId=55550&viewType=detailView).
Boczne szwy dekorowane są naszytymi w niewielkich odstępach guzikami po obu stronach obramowanymi galonami. Spod mankietów spodni wystają końce owijanych wokół kolan podwiązek w formie szarfy wykończonej metalową koronką (zob. Portret młodego mężczyzny, prawdopodobnie Petera Courtena z 1617 Salomona Mesdach z Rijksmuseum w Amsterdamie, http://hdl.handle.net/10934/RM0001.COLLECT.9077, Portret dżentelmena, prawdopodobnie Johna Scotta, z ok. 1600-05 z North Carolina Museum of Art w Raleigh, http://ncartmuseum.org/art/detail/sir_john_scott). Tego typu podwiązki zachowały się przy ubiorach grobowych książąt Pomorza Zachodniego (Muzeum Narodowe w Szczecinie, nr inw. MNS/Rz 3906/1,4; MNS/Rz 3906/3,4; MNS/Rz 604/1-2), a także w zbiorach Livrustkammaren w Sztokholmie (http://emuseumplus.lsh.se/eMuseumPlus?service=ExternalInterface&module=collection&objectId=56398&viewType=detailView).
Czarna ozdobiona przy brzegu złotą pasmanterią peleryna z wywijanym kołnierzykiem najprawdopodobniej skrojona jest z pełnego koła, jak płaszcz elektora saskiego Jana Jerzego I (https://skd-online-collection.skd.museum/Details/Index/287457). Może być uszyta z czarnego jedwabnego aksamitu.
Aksamitny cylinder ze stożkowatą główką haftowany jest złotą nicią. Zbliżony formą skórzany kapelusz przechowywany jest w Metropolitan Museum of Art (http://www.metmuseum.org/art/collection/search/81542). Kapelusz królewicza również posiada haftowany otok i aplikację w formie kartusza herbowego z odchodzącą od niego kitą z czarnych, strusich piór.
Delikatna płaska kreza z cienkiego lnianego płótna wykończona jest igłową koronką typu reticella (zob. http://collections.vam.ac.uk/item/O318885/ruff-edging-unknown/). Wsparta jest ona prawdopodobnie na drucianym, być może obciągniętym płótnem stelażu, przysznurowywanym z tyłu do kołnierzyka-stójki; zdaje się on lekko prześwitywać przy koronkowym obramieniu (zob. http://collections.vam.ac.uk/item/O137834/supportasse-unknown/; http://www.metmuseum.org/art/collection/search/222480).
Koronką igłową wykończone są również mankiety stanowiące wykończenie koszuli o zwężających się rękawach (jak w przypadku koszuli dwuletniej królowej Krystyny z 1628, http://emuseumplus.lsh.se/eMuseumPlus?service=ExternalInterface&module=collection&objectId=46017&viewType=detailView).
Dopełnienie stroju stanowią białe jedwabne pończochy, białe skórzane trzewiki nacinane na całej powierzchni (zdobione tzw. rzezaniem) i zawiązywane na wstążkę oraz haftowany złotą nicią pendent, na którym zawieszony jest rapier (zob. http://emuseumplus.lsh.se/eMuseumPlus?service=ExternalInterface&module=literature&objectId=5211&viewType=detailView).
© Muzeum Pałacu Króla Jana III w Wilanowie 2015. Wszelkie prawa zastrzeżone.