Portret rodzinny Jana III,  Henri Gascar, 2 poł. XVII w. ,  Kraków, Państwowe Zbiory Sztuki na Wawelu
« Powrót
Portret Michała Hieronima Radziwiłła, ok. 1750, nieokreślony malarz polski, Muzeum w Nieborowie i Arkadii
Pięcio- lub sześcioletni książę Michał Hieronim (1744-1931) przedstawiony został w stroju polskim z elementami zaczerpniętymi z mody zachodnioeuropejskiej, takimi jak fryzura, halsztuk i obuwie. Jego żupan i kontusz swoją formą i krojem odpowiadają ubiorom dorosłych mężczyzn ubierających się po polsku. Zarówno ze względu na dobór tkanin, jak i fason oraz sposób kształtowania sylwetki najbardziej zbliżone są one do zachowanego w zbiorach Muzeum Narodowego w Krakowie stroju po Janie Potockim z Tykocina z ok. 1773 roku. link
Żupanik małego Radziwiłła uszyty jest z cienkiej tafty w kolorze paliowym (słomkowym) ewentualnie kremowym. Krojone z tzw. słupem plecy może również są wykonane z tej samej tkaniny (w ubiorach dorosłych często były wykonywane z lnianego płótna). Zapięcie jest kryte, może sięgać od pasa mniej więcej do wysokości mostka i składa się z guzików ze sznureczka oraz sznurkowych pętelek. Kołnierzyk w formie wąskiej listewki zapinany jest na jeden – widoczny na portrecie – guziczek szmuklerski (opleciony kremowym jedwabnym sznureczkiem). Zwężające się rękawy, zapinane prawdopodobnie w nadgarstkach po wewnętrznej stronie na haftki, zakończone są w sposób nietypowy dla XVIII wieku – zamiast wywijanego wąskiego mankietu widoczne jest odwinięte do góry tzw. „psie ucho” (rodzaj wypustki zachodzącej na wierzch dłoni w formie języka modne w wieku XVII); w tym wypadku ma ono kształt odwróconego trójkąta lekko zaokrąglonego na czubku.
Wierzchni kontusz z szalowym kołnierzem uszyty jest również z jedwabnej tafty w kolorze błękitu morskiego, która powinna być nieco grubsza niż w przypadku żupana. Również ma on kryte niewidoczne na zewnątrz pasmanteryjne zapięcie w postaci sznurkowych guzików i pętelek. Zapewne jest tej samej długości co żupan, jednak po przepasaniu mógł ulec niewielkiemu skróceniu. Jego wyloty (rozcinane odrzucane rękawy) podszyte są zapewne tą samą tkaniną, z której uszyto ubiór spodni lub do niej zbliżoną.
W stroju małego chłopca zrezygnowano z kosztownego litego (przetykanego złotem lub srebrem) pasa kontuszowego. Jest wykonany z ciętej tkaniny, stąd zawiązany jest tak, aby końce był niewidoczne, gdyż brakuje ozdobnych zakończeń (tzw. głów) i złotych lub srebrnych frędzli. Nie jest to również pas jedwabny. Wykorzystano jednak tkaninę wschodnią – wydaje się, że jest to modny wówczas w Europie bawełniany perkal o kwiatowym wzorze w kolorze indygo (tzw. chintz), jakie sprowadzano m.in. z Indii. Na węźle pasa widoczny jest charakterystyczny kwiatek, często spotykany wśród motywów zdobniczych tego typu tkanin (np . link).
Widoczny pod szyją halsztuk najprawdopodobniej nie ma formy cienkiej szarfy z lnianego batystu, gdyż nie widać pod szyją węzła. Może mieć formę gotowej przymarszczonej „opaski” zapinanej z tyłu na bieliźniane guziczki, praktycznej przy stroju dziecięcym. Najwięcej tego typu krawatów zachowało się już z końca stulecia, jednak znane były już wcześniej (zob. link). Najprawdopodobniej do halsztuka założona jest koszula z wysokim stojącym kołnierzykiem, typowym dla mody zachodniej.
Elementem mody zachodniej jest również pudrowana peruczka z loczkami na skroniach oraz czarne skórzane buty z klamerką na podbiciu. Podobne buty ma na sobie również starszy brat Michała Hieronima – dziewięcioletni Antoni Mikołaj (1741-1778) na powstałym w tym samym czasie portrecie (Zamek Królewski na Wawelu, nr inw. 2108). Ponieważ spod kontusza starszego z braci widoczne są białe pończochy, może to sugerować, że obaj chłopcy do polskiego stroju nosili nie tylko buty, ale i spodnie przynależne do mody zachodnioeuropejskiej, czyli sięgające do kolan culottes. Chłopięce uloty z 1761 roku zachowały się w zbiorach Metropolitan Museum of Arts.
Również w zbiorach Muzeum Narodowego w Warszawie przechowywany jest dwuczęściowy ubiór chłopięcy ze spodenkami, uszyty w końcu XVIII wieku (nr inw. SZT 2528 b).
© Muzeum Pałacu Króla Jana III w Wilanowie 2015. Wszelkie prawa zastrzeżone.