Portret rodzinny Jana III,  Henri Gascar, 2 poł. XVII w. ,  Kraków, Państwowe Zbiory Sztuki na Wawelu
« Powrót
Epitafium dzieci Roberta Wojciecha Portiusa, 1640, kościół parafialny Św. Trójcy w Krośnie 
Rysunek tył
Dziewczynki (zapewne około ośmio- i dziesięcioletnia) przedstawione na portrecie epitafijnym ubrane są w typowe odświętne dziewczęce stroje noszone w tym okresie w Polsce i stanowiące zapóźniony, uproszczony wariant mody zachodnioeuropejskiej. Towarzyszy im chłopiec w stroju polskim – długim reprezentacyjnym karmazynowym żupanie.
Obydwie sukienki – czerwona i srebrzystoszara – mają identyczny fason i składają się z marszczonej, poszerzanej na biodrach długiej spódnicy oraz stanika bez rękawów nazywanego „kształtem” lub „kształciczkiem” – typowego dla kobiecej mody w Polsce w XVI i na początku XVII wieku. Spod niego widoczne są wąskie rękawy cienkiej lnianej koszuli z wywijanymi, wykończonymi koronką mankietami (tego typu koszule zachowane są m.in. w zbiorach Museum of London i Victoria & Albert Museum w Londynie np. link, link).
Stanik w obu ubiorach ma fason zbliżony do męskiego wamsa/kabata z początku XVII wieku, choć różni się od niego brakiem rękawów (ubiór o podobnym fasonie stanowił m. in. element stroju koronacyjnego szwedzkiego króla Gustawa Adolfa Wazy z 1617 roku, link, wykrój – link ).
Oba „kształciczki” przedstawione na obrazie krojone są z czterech części, a ich przody zachodzą szpicem na spódnice. Każdy wykończony jest baskinką z niewielkich trapezowatych tasek. Są zabudowane pod szyję – choć najprawdopodobniej nie mają stojących kołnierzyków – i zapinane z przodu na drobne pasmanteryjne guziczki (oplecione sznureczkiem na drewnianej duszy, zob. link).
Dla usztywnienia powinny być podszyte grubym lnianym płótnem, a ich brzegi obwiedzione są wąską lamówką, w stroju srebrzystym – czarną, a czerwonym – czerwoną (ewentualnie złocistą). Podobne lamówki zdobią spódnice – naszyte są wzdłuż brzegu w dwóch rzędach i pod dwie na środku przodu. Wydaje się, że poszerzenie spódnic może być uzyskane dzięki umieszczonemu na biodrach niewielkiemu wałkowi wypchanemu włosiem (tzw. bourrelet) – dzięki temu mają one bardziej walcowaty niż stożkowaty kształt.
Na ramiona obie dziewczynki mają narzucone koliste płaszczyki, sięgające łokci i uszyte z tej samej tkaniny, co suknia. Na nie wyłożony jest skromny, raczej nie zdobiony koronkami, cienki płócienny kołnierz zaczerpnięty z męskiego stroju zachodniego (zob. link). Podobny kołnierz przedstawiony został na portrecie królewicza Aleksandra Karola Wazy z 1619 autorstwa Jackoba Troschela (link).
Charakterystycznym, bardzo istotnym dopełnieniem ubioru są fryzury dziewczynek – w tym czasie wyraźnie wskazujące na stan cywilny. Na stan panieński wskazują odsłonięte włosy, zaczesane gładko z przedziałkiem i splecione w warkocz ciasno zwinięty na czubku głowy na kształt korony, przystrojony rozetkami z czerwonych wstążek. Całość wieńczą symbolizujące niewinność wianki z białych różyczek.
<
© Muzeum Pałacu Króla Jana III w Wilanowie 2015. Wszelkie prawa zastrzeżone.