Synowie króla Jana Sobieskiego: Aleksander, Konstanty i Jan, artysta nieokreślony, 1685, Muzeum Narodowe w Krakowie
Główna Konkurs Dziecko Ubiory dziecięce Moda XVII w. Moda XVIII w. Moda XIX w. Tkaniny Rekonstrukcje Inne
Moda XVII w.
Ubiory kobiece
Zarys mody francuskiej
Początek wieku ‒ ostatnie lata panowania hiszpańskiej mody
Lata 1620‒1635: Nowa swobodna sylwetka
Lata 1635‒1655: Czas eleganckiego umiaru
Lata 1660‒1685: Splendor dworskiej mody
Moda hiszpańska
Moda holenderska
Moda w pozostałych krajach zachodniej Europy
Kształty i sznurówki - dzieje gorsetu w XVII wieku
Ubiory męskie obce
Początek wieku- ostatnie lata panowania hiszpańskiej mody
Lata 1620-1645 - nowa swobodna sylwetka
Lata 1650-1675 - czas dworskich ekstrawagancji
Lata 1675-1700 - czas dworskiego munduru
Moda holenderska
Wpływy mody francuskiej i holenderskiej w zachodniej Europie
Ubiory męskie polskie
Żupan
Delia
Ferezja
Bekiesza
Kontusz
Czechman
Kiereja
Moda i obyczaje na dworze królowej Marii Kazimiery
O gościach i obyczajach na dworze Jana III Sobieskiego
Kiereja
Ewa Orlińska-Mianowska
Podobnie jak większość noszonych dawniej w Polsce ubiorów, i ten typ ubioru dokładniej określić i scharakteryzować jest niezwykle trudno. Zawłaszcza że niektórzy badacze uwali, iż w opisach bywał on mylony między innymi z ferezją. Według ogólnej definicji kiereja to wierzchnie okrycie męskie, luźne, bez stanu, z rękawami różnej szerokości, noszone w XVII i XVIII wieku. Badacze zajmujący się kulturą Wschodu nazwę ubioru wywodzili od słów tureckich: ker – rozciągać i kier-ik – szeroki. Taka etymologia jest wskazówką dotyczącą obszernego kroju tego ubioru. Główną cechą kierei było podbicie futrem, stąd nazywano ją burką lub opończą. Obszerny krój, szamerowanie, podszycie futrem i spora długość upodabniały ją do ubiorów tureckich, i taki rodowód jej przypisywano.
W wersji ludowej ubiór o tej nazwie w XVIII i XIX wieku miał długie zwężane przy dłoniach rękawy, szamerowanie, ale nie zawsze był podszywany futrem.
Kiereja była dosyć popularna w XVII wieku i nosili ją głównie zamożniejsi. Zapewne wówczas wyróżnikiem tego ubioru było drogie futro. Ponieważ często stosowano na nie wilcze skóry, w niektórych regionach nazywano ją wilczurą. W krakowskich archiwaliach wymieniane są kiereje z sukna w modnych wówczas kolorach: ciemnozielonym, popielatostalowym i karmazynowym. Poza wilczymi podszywano je także skórami baranimi, lisimi, rysimi i kunimi. Miały też złote, srebrne lub jedwabne szamerowania. W latach dziewięćdziesiątych XVII wieku mieszczanie ubierali się w kierejki adamaszkowe, podszywane drogimi futrami, a ozdabiane potrzebami srebrnymi. Mieszczaństwo warszawskie nosiło kiereje w kolorze czerwonym i karmazynowym. Z Poznańskich taks z 1683 roku wynika, że za uszycie kierei trzeba było zapłacić 4 złote polskie. Podobnie jak w wypadku bekieszy i szuby, była także kobieca wersja tego ubioru.
Jedna z mniej znanych definicji mówi, że ubiór ten, o rodowodzie tureckim, był rodzajem szerokiej, obszytej futrem kamizeli. Gdyby przyjąć tę ostatnią definicję, kiereją można by nazwać dotąd niezdefiniowany wierzchni ubiór Stanisława Krasińskiego na portrecie ze zbiorów Muzeum Narodowego w Warszawie, a kierując się takimi cechami jak obszerność, obecność rękawów i futrzane podszycie – ubiór Andrzeja Odrowąża. Ten ostatni przez niektórych bywa nazywany także szubą lub bekieszą, które charakteryzuje także duży wykładany kołnierz futrzany.
Sprawę wizerunku tego ubioru komplikuje fakt jego późniejszych przemian na przestrzeni trzech stuleci funkcjonowania, co dotyczy wszystkich wierzchnich ubiorów noszonych w Polsce. Ważne jest, że podobnie jak bekiesza był to ubiór o charakterze bardziej utylitarnym niż reprezentacyjnym, co sprawia, że trudno go zobaczyć na portretach, gdzie prezentowano się w najlepszych elementach stroju.
© Muzeum Pałacu Króla Jana III w Wilanowie 2018. Wszelkie prawa zastrzeżone.
stat