Portret rodzinny Jana III,  Henri Gascar, 2 poł. XVII w. ,  Kraków, Państwowe Zbiory Sztuki na Wawelu
Główna Konkurs Moda i obyczaje Ubiory polskie Ubiory obce Tkaniny Słownik Bibliografia Inne
Ubiory polskie
Galeria portretów
Ubiory męskie
O formie i kroju polskich ubiorów
Żupan
Delia
Ferezja
Bekiesza
Kontusz
Czechman
Kiereja
Pasy w męskim ubiorze polskim w XVII wieku
Biżuteria i ozdoby ubioru polskiego w XVII wieku
Znalezione pod podszewką
Tajniki malowanej rekonstrukcji
Kopia kaftana Jana III
Ferezja
Ewa Orlińska-Mianowska
Obok delii w XVII-wiecznych spisach pojawiają się, zawierające zbliżone cechy kroju, inne ubiory wierzchnie o tej samej funkcji, takie jak na przykład ferezja. Szyto ją z wysokiej jakości sukna, tzw. falendyszu, i na początku XVII wieku traktowano jako bardziej reprezentacyjny ubiór niż delia. W ciągu XVII wieku wymieniła się rola delii i ferezji, a pod koniec XVII wieku oba te ubiory zostały wyparte przez kontusze.
Ferezje miały niezbyt wysokie stawiane kołnierze, a rękawy szerokie. Jednak kołnierz nie był w tych ubiorach elementem, który je wyróżniał, tak jak było to w delii. Dziewiętnastowieczna kostiumologia wyróżniała trzy typy tego ubioru.
Ferezja – peleryna podobna do delii, jednak ze zdecydowanie mniejszym kołnierzem, ferezja – płaszcz z dłuższymi nakładanymi rękawami bez kołnierza i ferezja – z rękawami do łokci.
Jeśli traktować jako przykłady ferezji dwa zachowane przykłady: podszewkę z ferezji Gabriela Amora Tarnowskiego i ferezję pochodząca z grobu Krzysztofa Zygmunta Paca z kościoła Nawiedzenia Najświętszej Panny Marii w Pożajściu na Litwie, to można na ich podstawie wyróżnić kilka charakterystycznych cech kroju tego ubioru.
Pierwszy ma długość 140 cm i tej samej długości rozpiętość rękawów o prostym kroju, niezwężających się na końcu. Wykrój drugiego ubioru jest podobny. Plecy uszyte są z całego brytu, poła prawa zachodzi na lewą, po bokach od wysokości pach ku dołowi poszerzają go kliny. Rękawy pod pachami także poszerzone są przez kliny. Zachowało się też szmuklerskie zapięci do wysokości piersi. Uszyty jest z jedwabnego śliwkowego aksamitu.
Ferezje zapinane były na pętlice i podszywane futrem lub jedwabną podszewką.
W błękitną długą ferezję podbitą gronostajami i żółty adamaszkowy żupan, ubrany jest Maksymilian Franciszek Ossoliński na portrecie z synami i książę Jeremi Wiśniowiecki;
Ferezję z krótkimi rękawami noszą na portretach Krzysztof Wesołowski, Gabriel Amor Tarnowski i Dymitr Korybut Wiśniowiecki.
Ferezje płaszcze, nieco mniej obszerne niż delie i z mniejszym kołnierzem, noszą Franciszek Sebastian i Jerzy Dominik Lubomirscy oraz Aleksander Michał Lubomirski i Stefan Pac . Ferezjami nazywa się także bogato podszywane futrem peleryny na wizerunkach Sobieskiego, ukazujących króla jedynie w popiersiu.
ZACHOWANE FEREZJE
Fragment zachowanej podszewki z ubioru Gabriela Amora Tarnowskiego (zm. 1628), Zbiory Zamku Królewskiego na Wawelu.
Jedwabna tkanina podszewki jest prawdopodobnie pochodzenia włoskiego, na co wskazuje charakterystyczny dla tamtejszych XVII-wiecznych wyrobów wzór z motywem rzutów umieszczonych pośród falistych obwodzących je linii, tzw. motyw a onde . Odnosząc się do formy kroju zachowanej podszewki, ubiór Tarnowskiego przypominał uchodzący za ferezję, zachowany w zbiorach litewskich strój Krzysztofa Zygmunta Paca. Obydwa stroje charakteryzuje poszerzony od wysokości piersi krój i dosyć krótkie, ale obszerne rękawy.
Ferezja z grobu Krzysztofa Zygmunta Paca z kościoła Nawiedzenia Najświętszej Panny Marii w Pożajściu na Litwie.
Długość ubioru taka sam jak rozpiętość rękawów. Plecy uszyte są z całego brytu, poła prawa zachodzi na lewą, ubiór poszerzony jest lekko po bokach, od wysokości pach ku dołowi, przez kliny. Rękawy ma proste, także poszerzone przez kliny, wszyte pod pachami. Uszyta z ciemnowiśniowego aksamitu. Poła prawa zachodzi na lewą. Rękawy krojone prosto, wszyte są z uzupełniającymi klinami. Tył skrojony z jednego prostego brytu. Kołnierz niewysoki stójkowy. Zapięcie na szmuklerskie guziki od szyi do wysokości piersi.
FEREZJE ‒ IKONOGRAFIA
© Muzeum Pałacu Króla Jana III w Wilanowie 2015. Wszelkie prawa zastrzeżone.
stat