Synowie króla Jana Sobieskiego: Aleksander, Konstanty i Jan, artysta nieokreślony, 1685, Muzeum Narodowe w Krakowie
Główna Konkurs Dziecko Ubiory dziecięce Moda XVII w. Moda XVIII w. Moda XIX w. Tkaniny Rekonstrukcje Inne
Ubiory dziecięce
Rekonstrukcja osiemnastowiecznego czepka dziecięcego
Analiza i rekonstrukcja ubioru chłopięcego
Odzież dziecięca od powijaków do 5. roku życia w XVII-XIX w.
Powijaki
Ukryta płeć
Atrybuty dzieciństwa
Skradzione dzieciństwo
Odzież z myślą o dzieciach
Stroje dziewcząt
Etoński garniturek
Ubiory na dziecięcych portretach trumiennych
Tkaniny stosowane na ubiory dziecięce od XVII do XIX wieku
Rekonstrukcja osiemnastowiecznego czepka dziecięcego ze zbiorów Muzeum Narodowego w Warszawie
Haft Ewa Rdzanek
Przedmiotem naszej rekonstrukcji był wykonany na jedwabnym atłasie haft zdobiący dziecięcy czepeczek z XVIII wieku, przechowywany w Muzeum Narodowym w Warszawie (nr inw. SZT 1123 MNW). Kiedy oglądałyśmy fotografie haftów i zdobień ubiorów dziecięcych, od początku przykuł on naszą uwagę. Przede wszystkim ze względu na harmonię kolorów, urzekający wzór i zróżnicowanie technik hafciarskich. Przyglądałyśmy się kwiatom, motylom i dziwnym, czworonożnym ptakom. Zaintrygowała nas złota taśma, stanowiąca oś każdego z sześciu kawałków czepka. Dopóki nie zobaczyłyśmy go w rzeczywistości, byłyśmy prawie pewne, że jest to pas tkaniny naszyty na jedwab czepka, i że dopiero na nim wyhaftowano motywy roślinne.
Pierwsze oględziny czepka w Muzeum Narodowym w Warszawie były serią zaskoczeń. Pierwszym był rozmiar obiektu – okazały na szczegółowych fotografiach czepek jest w rzeczywistości maleńki, a ornament niezwykle misterny i drobny. Wreszcie mogłyśmy przyjrzeć się „taśmie” i tu kolejne zaskoczenie: wijąca się lekko wstęga okazała się haftowana, a żółte nici, które zdawały się z początku wątkiem tkaniny, okazały się nićmi służącymi do przytrzymywania haftu kładzionego stosunkowo grubą, złotą, skręconą nicią. We wstędze pozostawiono puste miejsca na kwiaty i łodygi, które następnie wyhaftowano złotymi nićmi i nieskręconą przędzą jedwabną.
Przenoszenie wzoru
każdej z części czepka narysowałyśmy na folii. Była to praca żmudna, ponieważ czepka nie można było ułożyć na płasko. Część rysunków powstała więc niemalże w powietrzu, marker ślizgał się na folii, która nie mogła dobrze przylegać do chropowatej warstwy złotych partii haftu. Korygowałyśmy je na późniejszych etapach pracy, porównując z fotografiami.
Następnie każdą z ponumerowanych sześciu folii wykorzystałyśmy do narysowania wzoru na jedwabiu. Kawałki tkaniny układałyśmy na podświetlonej szybce, do której od spodu przypięta była folia z odpowiednim wzorem. Dzięki temu kontury były widoczne na nieprzezroczystym jedwabiu. Wzór na tkaninie narysowałyśmy ołówkiem.
Nici
Do wykonania oryginalnego czepka użyto trzech rodzajów nici złotych i jednej nici srebrnej oraz jedwabnej nieskręconej przędzy.
Jednym z najbardziej żmudnych etapów pracy było własnoręczne skręcenie nici do wykonania złotych wstęg. Po wielu próbach z różnymi próbkami nici zdecydowałyśmy się na nić firmy Madeira, którą skręcałyśmy tak, aby uzyskać pasma złożone z czterech nitek. Tak przygotowane nici nakładałyśmy używając jedwabnej złotej nici do ich przytrzymania.
Srebrną nić z powodzeniem zastąpiła mulina Madeiry.
Pozostawały jeszcze dwa rodzaje nici złotych: nic skręcana i nić oplatana gładko pozłacaną cieniutką blaszką. Dzięki uprzejmości Pracowni Konserwacji Tkanin Muzeum Pałacu Króla Jana III w Wilanowie, otrzymałyśmy nić skręcaną i małą, niestety niewystarczającą do ukończenia projektu ilość nici oplatanej. Długie tygodnie trwały poszukiwania odpowiednika – wreszcie udało się sprowadzić z Włoch nić doskonałej jakości z dodatkiem prawdziwego złota.
Rekonstrukcję haftowanej dekoracji czepka wykonały: Izabela Brańska-Oleksy, Magdalena Calikowska, Anna Czeczotko, Maria Golińska, Monika Osowska, Ewa Rdzanek, Joanna Ruban, Dorota Wrońska – Klubu Haftu przy Muzeum Pałacu Króla Jana III w Wilanowie.
KoronkaDorota Wrońska
Złota koronka, którą ozdobiony jest czepek, wykonana została techniką klockową.
Jej odtworzenie okazało się trudne ze względu na brak możliwości jej rozłożenia i rozprostowania. Zmarszczenie koronki utrudniało również dokładne jej zmierzenie. Aby odtworzyć jej wzór, wykonałyśmy serię zdjęć.
Po porównaniu koronki z różnymi rodzajami wzorów, wybrałam typ torchon.
Wykonałam cztery próbniki wzoru, ostatni okazał się najbliższym poszukiwanemu. Początkowo zrobiłam kilka prób używając zwykłego kordonka, żeby określić wielkość wzoru. Okazało się, że jako schemat wzoru najlepiej sprawdza się zwykła kartka w kratkę, ułożona pod kątem 45 stopni. Na tak przypiętej do wałka kartce wykonałam techniką koronki klockowej ściegiem torchon-filette dwa pasy koronki o wymiarach 5 x 30 cm i jeden pas o wymiarach 5 x 26 cm. Brzegi koronki, tak jak w koronce oryginalnej, są wykończone pikotkami rozmieszczonymi w układzie 3–1–3. Każdy z pasów koronki został naszyty w miejscach łączenia klinów, które tworzą kulistą formę czepka.
Szycie Elżbieta Dunin-Wąsowicz
Szycie czepeczka było wielką radością, ale spoczywała też na mnie olbrzymia odpowiedzialność. Zadanie polegało na złożeniu w całość, w sposób jak najwierniejszy oryginałowi, misternej, wielotygodniowej pracy dziewięciu osób. Powierzone zostały mi rekonstrukcje złotych koronek oraz fragmenty jedwabnego atłasu z wiernie odtworzonym haftem.
Pierwszym i podstawowym etapem mojej pracy była kwerenda w Muzeum Narodowym w Warszawie, gdzie przechowywany jest czepek. Obejmowała ona zdejmowanie formy i miary, ustalenie sposobu łączenia poszczególnych części czepka, analizę warstw, szwów oraz wykończenia. Dopiero posiadając tę wiedzę, mogłam przejść do kolejnego etapu, jakim był wykrój.
Etap wykroju był bardzo ważny i wymagał dużego skupienia. Cięcie jedwabnego atłasu pokrytego misternym haftem było decydujące i nie było tu miejsca na błędy (Fot. 3). Oryginalny czepek zszyty jest z sześciu części. Cztery części mają formę trójkątnych klinów o łukowato wygiętych długich bokach, zaś dwie części wykrojone są w kształt trapezu, również z łukowato wygiętymi bokami. Szerokość poszczególnych części to 7-7,5 cm, wysokość 14-15 cm. Czepek jest zatem maleńki. Pod haftowanym atłasem znajduje się warstwa lnianego płótna, które lekko usztywnia czepek i nadaje mu odpowiednią formę. Len dokroiłam analogicznie do atłasu i mogłam rozpocząć etap zszywania.
Poszczególne części czepka połączyłam ze sobą kremową nicią jedwabną, ściegiem okrętkowym. Ścieg jest gęsty, wbicie igły następuje co 2-3 mm.
Doszywając kolejne elementy, musiałam bardzo dbać o to, by dopasować względem siebie detale haftu na każdym z paneli czepka.
Praca była mozolna i powolna, wykonywana na niewielkiej powierzchni tkaniny gęstym ściegiem; palce drętwiały, ale efekt zadowolił mnie – był zgodny z oryginałem i hafty były już bezpieczne.
Teraz nastąpiła kolej na dopasowanie złotych koronek wykonanych techniką klockową. Koronkowe taśmy przecinają się z tyłu czepeczka, w miejscu połączenia wszystkich klinów. Doszyłam je wzdłuż szwów między klinami żółtą jedwabną nicią, zgodnie z oryginałem.
Kolejnym krokiem było uszycie podszewki z jedwabnej różowej tafty. Podszewkę uszyłam z klinów odpowiadających kształtem klinom wierzchniej części czepeczka. Do montażu użyłam jedwabnych nici w kolorze dobranym do podszewki.
Następnie dopasowałam wierzchnią, usztywnioną lnianym płótnem warstwę czepka z podszewką.
Po dopasowaniu podszewki przyszyłam – wycięty z tej samej tkaniny – pasek lamówki, okalającej brzeg czepeczka.
Ostatnim krokiem było doszycie lamówki od wewnątrz czepka jedwabną nicią w odcieniu podszewki, gęstym ściegiem obrzucanym.
© Muzeum Pałacu Króla Jana III w Wilanowie 2018. Wszelkie prawa zastrzeżone.
stat