Stanisław Kostka Potocki, Jacques Louis David, 1781, Muzeum Pałacu Króla Jana III w Wilanowie
Główna Konkurs Sport i rekreacja Moda i obyczaje XVII w. Moda i obyczaje XVIII w. Moda i obyczaje XIX w. Sztuka krawiectwa
Sport i rekreacja
Ubiory do polowań i jazdy konnej w XVII w.
Ubiory sportowe w XVIII w.
Sprawdź się!
Ubiory sportowe w XIX w.
Automobiliści
W goglach i prochowcu
Płaszcz duster i gogle
Modni automobiliści
Artyści a strój automobilowy
Wyścigi i rajdy
Cykliści
Panowie w pończochach
O amazonkach
Golfiści
Zielona kamizelka
Czerwony frak
Dobry styl
Raj bez Ewy
"Ikona" mody golfowej
Knickerbockers dla kobiet
Kobiecości na polach golfowych
Kąpielownicy
Dawni kąpielownicy i ich stroje
Kabiny i maszyny kąpielowe
Gorsety kąpielowe
Po I wojnie światowej
Krokieciści
Czerwony żakiecik
Krokiet
Kurtka Garibaldiego
Winslow Homer
II turniura
Ostatnie dobre lata
Łyżwiarze
Szkockie kratki i kożuszki
Dawni łyżwiarze
Ponętna nóżka
Gwiazdy łyżwiarstwa
Szermierze
Tenisiści
Krokiet
Przy tej okazji warto przybliżyć na czym polegała gra w krokieta, która często mylona jest z krykietem. W grze tej używa się drewnianych młotków (mallets), które zakończone są klockiem o przekroju kwadratowym lub okrągłym oraz różnokolorowych drewnianych kul, które uderzeniami młotka przetaczane są przez małe bramki (hoops) ustawione według odpowiednich przepisów. Jest wiele sposobów na prowadzenie piłki między bramkami, jednak najpopularniejszy zaleca przepchnięcie kul najpierw przez dwie boczne lewe bramki, potem dwie środkowe następnie dwie boczne prawe i ponownie dwie środkowe, następnie należy uderzyć piłką o drewnianą iglicę (peg) wbitą między bramkami środkowymi. Wygrywa ten kto najszybciej wykona rundę, zwykle może ich być od 2 do 8.
Dzięki Walterowi Jones Whitmore (1831-72) landlordowi z Chasteloton House, krokiet bardzo szybko stał się ulubioną grą Brytyjczyków w okresie wiktoriańskim. Whitmore w 1865 roku spisał zasady gry w krokieta i opublikował je w czasopiśmie „The Field”. Dwa lata później zorganizował on pierwszy na Wyspach Brytyjskich turniej krokietowy, w którym pokonał wszystkich zawodników. Ponieważ krokiet w bardzo krótkim czasie stał się grą niezwykle popularną w Anglii w 1870 roku powstał słynny All England Croquet Club z siedzibą w Wimbledonie. We wczesnym okresie kariery krokieta, każdy mógł sam wymyślać swoje reguły i zasady gry, początkowo bowiem w dziedzinie tej panował prawdziwy chaos. Aby temu zapobiec już w 1861 roku wydano specjalną broszurę autorstwa Edmunda Routlege`a zatytułowaną: Routlege`s Handbook of Croquet obok późniejszego zbioru zasad Whitmore`a stanowiła ona najważniejszy podręcznik pomocny w nauce tej gry.
Jak pisze David Drazin: „Historycy generalnie zgadzają się, że fenomenalny sukces tej gry był efektem tego, że stanowiła ona nowość w kontaktach męsko-damskich oraz pomiędzy młodymi i starymi dając im możliwość rekreacji na świeżym powietrzu na równych zasadach.”
Do jej sukcesu przyczyniły się również wynalazki ery Rewolucji Przemysłowej, takie jak wynalazek kosiarki do trawy dokonany w 1830 roku przez Edwina Beard`a Budding`a (dzięki, któremu można było uzyskać idealnie gładkie trawniki bardzo pomocne w tej grze) czy dynamiczny rozwój linii kolejowych, dzięki czemu szybko i bez problemów można było dostać się na różne turnieje krokietowe. Był jeszcze jeden powód dla którego w epoce wiktoriańskiej krokiet stał się podstawową grą towarzyską, elementem składowym każdego garden party, wakacji na morzem czy weekendu na wsi. Tak na ten temat pisze Adburgham: „Krokiet, łucznictwo i pikniki w lecie; polowania i bale w zimie, plus ślizgawka jeśli był dobry lód... oto były pomniejsze zajęcia młodych dam w wiejskich domach w ciągu lat 60. XIX wieku. Najważniejszym celem, w jakim je ciągle praktykowano, było znalezienie sobie męża.” Krokiet największą popularnością cieszył się do lat 90. XIX wieku, jak pisze Lipoński: „W ciągu lat dziewięćdziesiątych krokiet, który był w istocie grą rekreacyjno-towarzyską, gwałtownie stracił na popularności z powodu konkurencji tenisa, golfa i badmintona.” Ponieważ w 1873 (lub 1874) major Walter Wingfield wymyślił grę zwaną później lawn tennis, zajęła ona szybko miejsce krokieta. Wimbledon, do tej pory oficjalna siedziba All-England Croquet Club już w 1875 założył eksperymentalny kort tenisowy, pięć lat później krokiet stał się historią. W 1877 roku klub zmienił swoją nazwę na All-England Croquet and Lawn Tennis Club a w 1882 już tylko na All- England Lawn Tennis Club.
Zanim to się jednak stało, krokiet przez dłuższy czas święcił triumfy a w roku 1900 został nawet włączony do igrzysk olimpijskich, które odbyły się w Paryżu.
Krokiet był darzony szczególnym upodobaniem w Wielkiej Brytanii czego dowodem jest duża ilość materiałów ikonograficznych ukazujących tę grę. Swoje miejsce znalazł on również w literaturze brytyjskiej. Namiętnymi graczami w krokieta był słynny pisarz i matematyk Lewis Carroll (wł. Charles Lutwidge Dodgson 1831-98) oraz autor powieści fantastycznych Herbert G. Wells (1866-1946). Carroll w 1865 roku opublikował jedną z najsłynniejszych powieści dla dzieci: Alicja w Krainie Czarów, gdzie w jednym z rozdziałów zatytułowanych: Boisko do krokieta królowej, tytułowa bohaterka zostaje zmuszona do udziału w dość oryginalnej odmianie tej gry. To w jaki sposób Carroll opisał krokiet w Alicji w Krainie Czarów może być echem lub raczej satyrą na chaos jaki panował w tej grze w początkach jej kariery gdy każdy mógł układać swoje zasady i reguły: Alicja pomyślała, że w swoim życiu jeszcze nigdy nie widziała tak dziwacznego boiska do krokieta: były tam same grządki i koleiny; piłkami krokietowymi były żywe jeże a malletami żywe flamingi a żołnierze po dwóch musieli stać na nogach i rękach aby tworzyć łuki. Z flamingiem pod pachą oraz nogą wspartą na piłce z jeża upamiętnił Alicję oraz jej oryginalny sprzęt krokietowy słynny rysownik angielski sir John Tenniel (1820-1914), autor najsłynniejszych ilustracji do tej książki. Warto wspomnieć, że Carroll był również autorem niepublikowanego dzieła zatytułowanego Arithmetical Croquet for two Players powstałego w 1889 roku.
Wells z kolei w 1936 roku napisał książkę zatytułowaną: Gracz w korokieta, którego główny bohater zwany Jerzykiem tak mówił o sobie: Jestem prawdopodobnie jednym z najlepszych żyjących obecnie graczy w krokieta i wcale się tego nie wstydzę. A ponad to tak zachwalał swoje umiejętności: Niemniej jednak potrafię zachować zimną krew i cierpliwość przy krokiecie oraz nakazać drewnianej kuli, by kręciła się jak tresowane zwierzę.
Rozwój tej gry śledzili również od początku dziennikarze oraz satyrycy z „Puncha”. Już w numerze sierpniowym z 1861 roku opublikowano kolorową litografię autorstwa Johna Leech (1817-64) ukazującą graczy w krokieta, u dołu znajdował się następujący komentarz: Miła gra dla dwojga a nawet więcej.
Dowodem na to, że krokiet cieszył się w tym okresie naprawdę ogromną popularnością jest kolorowa, rozkładana wyklejka w kieszonkowym wydaniu „Puncha” z 1862 roku, który znajduje się w zbiorach Victoria & Albert Museum w Londynie, na której ukazana została duża grupa ludzi oddająca się tej grze.
© Muzeum Pałacu Króla Jana III w Wilanowie 2020. Wszelkie prawa zastrzeżone.
stat